De romantiek van de oude havens

‘Rotterdam is niet romantisch, heeft geen tijd voor flauwekul. Is niet vatbaar voor suggesties, luistert niet naar slap gelul.’ In vier korte zinnen typeert Jules Deelder het karakter van ‘zijn’ Rotterdam: bedrijvig, nuchter en wars van poeha. Hier worden de handen uit de mouwen gestoken, hier klinkt de symfonie van de noeste arbeid. Het geluid van heipalen, luchthamers en hijskranen geeft aan dat de stad nooit af is. Toen de Duitse brandbommen op 14 mei 1940 Rotterdam troffen, ontstonden mogelijkheden voor architectonische experimenten en futuristische hoogtepunten. Aan de Maas volgen nieuwe wolkenkrabbers elkaar in hoog tempo op, de ene nog hoger dan de andere. The sky is the limit.

En eigenlijk is dat altijd al zo geweest. Fietsend langs de Oude Haven zie je Het Witte Huis, lange tijd het hoogste gebouw van Europa. Na oplevering in 1898 was het art nouveau kantoorgebouw een trekpleister van formaat. Voor 25 cent werden dagjesmensen met twee elektrische liften in een open kooi naar het dakterras gebracht voor een prachtig uitzicht op de stad. De Oude Haven is overigens de oudste haven van Rotterdam, nu vooral een uitgaansgebied met cafés en terrassen aan het water. Aan de overkant van een historische scheepswerf staat het Blaakse Bos van architect Piet Blom. Op een klein gebied realiseerde hij een serie kubuswoningen die elk bovenop een stenen kolom zijn geplaatst. In elke woning zag hij een boom en in het totale complex een bos. Wil je weten hoe het is om in zo’n kubus te wonen, neem dan een kijkje in de Kijk Kubus.

Wonen op stand
Toch toont de havenstad niet alleen strakke lijnen, spiegelglas en futuristische vormen. Ook de romantiek van toen is er nog volop te vinden. Eerder fietste je al via de immense Kralingse Plas naar de statige wijk Kralingen. Het deftige deel van de stad kenmerkt zich door oude esdoorns, hofjes en luxueuze herenhuizen met gietijzeren balkons, erkers met glas-in-loodramen en weelderige tuinen. Hier woonde de Rotterdammer met aanzien. Vooral in de negentiende eeuw was er veel vraag naar villa’s buiten het centrum. Hier konden de nieuwe rijken zich onttrekken aan de vele migranten die tijden de industriële revolutie in het centrum neerstreken. De villa’s zijn stuk voor stuk juweeltjes. Fietsend over de kinderkopjes in de Hoflaan stuit je op een exemplaar uit 1885. De poort van het bedrijfspand is versierd met timmerattributen: tang, hamer, troffel en haak. De geveltop bevat het devies van de toenmalige eigenaar: labor nobilitat, ofwel arbeid adelt. Misschien een toespeling op de rijke buren in de straat die met minder fysieke inspanning toen hun kost verdienden. In deze groene lanen woont nog steeds de oude adel. Men beweert zelfs dat Koningin Beatrix in de Vijverlaan nog geregeld bij een van haar hofdames op visite komt. Incognito uiteraard.

Van oud groen naar kolkend water is het slechts een klein stukje trappen. Ook de Veerhaven toont de nostalgie van toen. Het is de thuishaven van klassieke zeilschepen en historische jachten. De statige panden in het Scheepvaartkwartier, de wijk rond deze intieme haven, herinneren aan de economische voorspoed van ongeveer anderhalve eeuw geleden. De aanleg van de Nieuwe Waterweg in 1872 betekende een doorbraak voor de groei van het verkeer over water. Om te proeven hoe het is om over dat water te varen, ‘monster’ je met fiets en al aan. In de schaduw van de imposante Erasmusbrug wacht de supersnelle Waterbus die je met fiets in een klein halfuur naar Dordrecht brengt.

Daar wacht de historische binnenstad, verscholen achter machtige rivieren. Voor een wandeling door het overzichtelijke centrum kun je het beste de fiets even stallen. Kijk op de kade nog even om. Hier komen de Oude Maas, de Noord en de Merwede samen. Voor schilders als de Dordtenaar Albert Cuyp was deze brede waterscheiding met z’n Hollandse luchten een bron van inspiratie. Dan duik je de oude en sfeervolle slenterstraatjes in. De statige koopmanshuizen aan de Groenmarkt verraden ook hier een roemrijk verleden. Datzelfde geldt voor het voormalig woonhuis van zakenman Simon van Gijn. De ondernemer was ook een hartstochtelijk verzamelaar. Na zijn dood in 1922 liet hij het huis en het merendeel van zijn verzamelingen na om er een museum van te maken. Maar het interieur moest wel zoveel mogelijk intact blijven. De grote zaal die sinds zijn ontstaan in 1730 voor ontvangsten en partijen werd gebruikt, ademt nog steeds grandeur. Een groot contrast met het rauwe leven in de haven voor de deur. De bedrijvige handel is er nu weliswaar verstomd, maar met een beetje fantasie hoor je nog de kakofonie van het laden en lossen. Zo slenter je van oude havens naar de Grote Kerk en via het standbeeld van raadspensionaris Johan de Witt – nóg zo’n beroemde Dordtenaar – terug naar de aanlegsteiger van de Waterbus. Want in Rotterdam valt er fietsend nog heel wat te ontdekken.

Nieuw leven
Meteen aan wal rij je de eigentijdse Erasmusbrug op. Even flink trappen, maar wat later zoef je met een heerlijk vaartje de Kop van Zuid op. Op de pier zijn oude pakhuizen er deels al omgebouwd tot luxueus appartement. Schril is het contrast met de immens hoge woontoren Montevideo. Ook het futuristische Telecomgebouw van architect Renzo Pianni dwingt tot even stoppen en kijken. De iets naar voren hellende gevel stuurt met groene flikkerlichten diverse boodschappen de havenstad in. Aan het einde van de Wilhelminapier staat het voormalig hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn, nu het sfeervolle hotel New York met een populair grand café. De pier was lange tijd vertrekpunt van emigranten naar Amerika. Ook van het cruiseschip ss Rotterdam. Het grootste passagiersschip dat ooit in Nederland werd gebouwd, heeft bijna een halve eeuw over de wereldzeeën gevaren. Vervuld van emotie en trots zagen vorig jaar duizenden toeschouwers op de Rotterdamse kades dat de ‘grande dame’ weer thuis kwam. In Katendrecht begint de oceaanstomer vanaf 27 juli aan een nieuw leven. De fietsroute loopt langs deze ‘stijlvolle lady’, wellicht een idee om hier een kijkje te nemen of een kopje koffie te drinken.

Via de diepe Maastunnel kom je weer terug in het noorden van de stad. Even later fiets je nostalgisch Delfshaven in, ooit de voorhaven van Delft. Pakhuizen, antiekwinkels, een bierbrouwerij, een molen en het geboortehuis van Piet Heyn zijn het decor voor een relaxte afsluiting van de tocht. Op een terras schuif je aan voor een glaasje Rotterdamse jenever. Waarschijnlijk doen al die Amerikaanse toeristen dat ook, want die komen hier om de plek te zien vanwaar hun voorvaders in 1620 naar de vrije wereld voeren. En na deze Pelgrimvaders zouden er nog vele andere avonturiers de havens uitvaren. Als dat geen romantiek is. ‘Doet u mij er ook nog maar een biertje bij.’

Grande dame weer thuis
De technische specificaties van de ss Rotterdam zijn even indrukwekkend als z’n geschiedenis. In het stoomschip werden 18.000 ton staal en 425 kilometer elektrisch stroomdraad verwerkt. Het interieur toont 29 houtsoorten en om de buitenkant weer origineel duifgrijs te kleuren was ruim 44.000 liter verf nodig. De trots van Rotterdam is weer terug in zijn thuishaven. Na een grondige verbouwing gaat het onder meer dienst doen als cruisehotel, restaurant en congrescentrum. Als het zover is, kunnen bezoekers de grandeur van destijds proeven. In de Ritz Carlton Lounge bijvoorbeeld (met destijds ruimte voor 220 personen) of in de La Fontaine Dining Room (462 personen). En voor het arbeidzame verleden kun je tijdens rondleidingen je hart ophalen in de indrukwekkende machinekamer. Kijk ook op www.derotterdam.com.

Uniek huis, bijzondere collectie
Het huis – met de inboedel en de kostbare verzamelingen – van bankier Simon van Gijn is een van de weinige gave negentiende-eeuwse patriciërshuizen in Nederland dat voor publiek is geopend. De collectie omvat circa zeventigduizend objecten, variërend van voorwerpen rond de geschiedenis van de stad tot de oudste collectie speelgoed van ons land. Van Gijn woonde in het huis van 1864 tot aan zijn dood in 1922. Adres: Nieuwe Haven 27-30 te Dordrecht. Tel. (078) 639 82 00. Geopend: di t/m zo 11-17 uur. Toegang: € 6,00, MJK geldig, 65-plus € 4,50. Info: www.simonvangijn.nl.

Informatie
VVV Rotterdam Store, Coolsingel 5, Rotterdam, tel. (0900) 403 40 65, www.vvvrotterdam.nl
VVV Dordrecht, Spuiboulevard 99, Dordrecht, tel. (0900) 463 68 88, www.vvvdordrecht.nl
Kijk Kubus, Overblaak 70, Rotterdam, tel. (010) 414 22 85, www.kubuswoning.nl. Geopend: 11 - 17 uur. Toegang: € 2,50.

Waterbus
De Waterbus is een fast ferry tussen Rotterdam, Dordrecht en de steden daartussen. Retourprijs: € 6,90. De fiets kan gratis mee. Tickets zijn aan boord verkrijgbaar. Met de strippenkaart betalen kan ook. Kijk voor actuele tarieven en dienstregeling op www.waterbus.nl of bel (0900) 899 89 98 (lokaal tarief).

Fietshuur
Rijwielshop Rotterdam Centraal, Conradtstraat 18 te Rotterdam (bij CS station). Dagprijs: € 6,50. Borg: € 50,- contant betalen. Legitimatie verplicht. Tel. (010) 412 62 20.

Tekst en fotografie Ruud Slagmolen (www.fietsactief.nl)

   

Reacties